જાહેર વહીવટને લગતા પ્રશ્નો|Gujarati Short GK

 નાણાં (પૈસા) એ આધુનિક માનવ જીવનની પાયાની જરૂરિયાત છે અને અર્થતંત્રનું ચાલકબળ છે. પરંતુ, જ્યારે સમાજમાં નાણાં અને સંપત્તિનું અસમાન વિતરણ થાય છે, ત્યારે તે અનેક ગંભીર વિષમતાઓ (અસમાનતાઓ) સર્જે છે.

નાણાંને લીધે સમાજમાં સર્જાતી મુખ્ય વિષમતાઓ નીચે મુજબ છે:

૧. આર્થિક વર્ગભેદ (Economic Class Divide)

નાણાંના કારણે સમાજ સ્પષ્ટ રીતે અમીર, મધ્યમ વર્ગ અને ગરીબ એવા વર્ગોમાં વહેંચાઈ જાય છે.

સંપત્તિનું કેન્દ્રીકરણ: સમાજની મોટાભાગની સંપત્તિ અમુક જ લોકોના હાથમાં કેન્દ્રિત થઈ જાય છે. અમીર વધુ અમીર બને છે, જ્યારે ગરીબ વર્ગ પોતાની રોજિંદી અને પાયાની જરૂરિયાતો (રોટી, કપડાં અને મકાન) પૂરી કરવા માટે પણ આજીવન સંઘર્ષ કરે છે.

 

૨. શૈક્ષણિક વિષમતા (Educational Disparity)

શિક્ષણ એ પ્રગતિનો પાયો છે, પરંતુ નાણાં તેમાં મોટો તફાવત ઊભો કરે છે.

શિક્ષણની ગુણવત્તા: આર્થિક રીતે સદ્ધર પરિવારો તેમના બાળકોને અત્યાધુનિક સુવિધાઓ ધરાવતી ખાનગી શાળાઓ અને ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં ભણાવી શકે છે. બીજી તરફ, ગરીબ વર્ગના બાળકોને ઘણીવાર માળખાગત સુવિધાઓના અભાવે યોગ્ય શિક્ષણ મળતું નથી.

આ તફાવતને કારણે ભવિષ્યમાં રોજગારીની અને કારકિર્દીની તકોમાં પણ મોટી વિષમતા સર્જાય છે.

 

૩. આરોગ્ય અને જીવનધોરણ (Health and Standard of Living)

વ્યક્તિના શારીરિક અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર નાણાંની સીધી અસર પડે છે.

તબીબી સારવાર: પૈસાના અભાવે ગરીબ લોકોને ગંભીર બીમારીઓ સમયે યોગ્ય સારવાર મળતી નથી અને તેઓ અકાળે મૃત્યુ પામે છે. ધનિકો ગમે તેવી મોંઘી અને આધુનિક તબીબી સુવિધાઓનો લાભ લઈ શકે છે.

પોષણ અને રહેઠાણ: ગરીબ વર્ગને પૂરતો પોષક આહાર અને સ્વચ્છ રહેઠાણ ન મળવાથી તેમનું જીવનધોરણ અત્યંત નીચું રહે છે.

 

૪. સામાજિક પ્રતિષ્ઠા અને સત્તા (Social Prestige and Power)

સમાજની માનસિકતા ઘણીવાર એવી બની જાય છે કે વ્યક્તિનું મૂલ્યાંકન તેના ગુણો કે ચારિત્ર્યના બદલે તેની સંપત્તિથી થાય છે.

પ્રભાવ અને સત્તા: નાણાંકીય તાકાત ધરાવતા લોકો રાજકીય અને સામાજિક સ્તરે વધુ પ્રભાવ ધરાવે છે. કાયદા અને નીતિઓના ઘડતરમાં પણ તેઓ પોતાનો પ્રભાવ પાડી શકે છે, જેનાથી ગરીબ વર્ગનો અવાજ ઘણીવાર દબાઈ જાય છે.

ન્યાય મેળવવાની પ્રક્રિયા મોંઘી હોવાથી ગરીબોને ઘણીવાર આર્થિક મજબૂરીના કારણે અન્યાય સહન કરવો પડે છે.

 

૫. નૈતિક મૂલ્યોનું પતન (Decline of Moral Values)

વધુ ને વધુ નાણાં કમાવવાની આંધળી દોડ સમાજમાં નૈતિક અધઃપતન લાવે છે.

ભ્રષ્ટાચાર અને ગુનાખોરી: આર્થિક અસમાનતા અને નાણાંની લાલચને કારણે સમાજમાં ચોરી, લૂંટફાટ, ભ્રષ્ટાચાર અને છેતરપિંડી જેવા ગુનાઓ વધે છે.

માનવીય સંબંધોમાં સ્વાર્થ: જ્યારે પૈસાને સંબંધો કરતાં વધુ મહત્વ આપવામાં આવે છે, ત્યારે કૌટુંબિક અને સામાજિક સંબંધોમાં લાગણીનું સ્થાન સ્વાર્થ લઈ લે છે.

 

નાણાં એ જીવન જીવવાનું એક 'સાધન' છે, પરંતુ જ્યારે તે 'સાધ્ય' બની જાય છે, ત્યારે તે સમાજના તાણાવાણાને વેરવિખેર કરી નાખે છે અને આર્થિક, સામાજિક તેમજ માનસિક સ્તરે ઊંડી ખાઈઓનું નિર્માણ કરે છે.