કલરિંગ પેજ (ચિત્રમાં રંગ પૂરવા)રંગપૂરણી pdf|gujarati rangpurni pdf free download

કોઈપણ દેશના આર્થિક વિકાસ અને વ્યાપારી ગતિવિધિઓને સરળ બનાવવા માટે એક મજબૂત અને સંગીન ચલણ વ્યવસ્થા (Sound Currency System) હોવી અત્યંત આવશ્યક છે. આદર્શ ચલણ વ્યવસ્થા અર્થતંત્રમાં રક્તસંચાર જેવું કામ કરે છે.

એક સંગીન અને આદર્શ ચલણ વ્યવસ્થાના મુખ્ય લક્ષણો નીચે મુજબ છે:

 

૧. મૂલ્યની સ્થિરતા (Stability of Value)

આંતરિક અને બાહ્ય સ્થિરતા: ચલણનું મૂલ્ય દેશની અંદર (ખરીદશક્તિના સંદર્ભમાં) અને વિદેશી હૂંડિયામણના દરમાં પ્રમાણમાં સ્થિર રહેવું જોઈએ.

 

ફુગાવા અને મંદી પર નિયંત્રણ: ચલણના મૂલ્યમાં વારંવાર મોટા ઉતાર-ચઢાવ આવવા ન જોઈએ, જેથી લોકોને બચત અને રોકાણ કરવામાં અનિશ્ચિતતાનો સામનો ન કરવો પડે.

 

૨. સ્થિતિસ્થાપકતા (Elasticity)

જરૂરિયાત મુજબ બદલાવ: અર્થતંત્રમાં જ્યારે વ્યાપાર અને ઉત્પાદન વધે ત્યારે ચલણના પુરવઠામાં વધારો અને વ્યાપાર ઘટે ત્યારે ઘટાડો કરી શકાય તેવી લવચીક વ્યવસ્થા હોવી જોઈએ.

ઋતુગત ફેરફારો: ખેતી અને તહેવારોની મોસમમાં જ્યારે નાણાંની વધુ માંગ હોય ત્યારે તે ઝડપથી પૂરી પાડી શકાતી હોવી જોઈએ.

 

૩. સરળતા (Simplicity)

સમજવામાં સરળ: દેશના સામાન્ય અને ઓછું ભણેલા નાગરિકો પણ ચલણી નાણાંને સરળતાથી ઓળખી શકે અને તેનો હિસાબ રાખી શકે તેવી પદ્ધતિ હોવી જોઈએ.

દાખલા તરીકે, ભારતમાં વપરાતી દશાંશ પદ્ધતિ (Decimal system) ગણતરીને અત્યંત સરળ બનાવે છે.

 

૪. લોકવિશ્વાસ (Public Confidence)

સ્વીકૃતિ: દેશની જનતાને પોતાના ચલણ પર સંપૂર્ણ વિશ્વાસ હોવો જોઈએ. આ વિશ્વાસ ત્યારે જ જળવાય જ્યારે ચલણની પાછળ સરકાર કે મધ્યસ્થ બેંકની મજબૂત જામીનગીરી અને પીઠબળ હોય.

લોકો કોઈપણ જાતના ખચકાટ વિના તેનો વિનિમયના માધ્યમ તરીકે સ્વીકાર કરે તે ખૂબ જરૂરી છે.

 

૫. કરકસરયુક્ત (Economical)

ઓછો ખર્ચ: ચલણી નોટો કે સિક્કાઓ છાપવાનો, તેને સાચવવાનો અને તેના સંચાલનનો ખર્ચ બહુ વધારે ન હોવો જોઈએ. જો ચલણ વ્યવસ્થા જાળવવાનો ખર્ચ ખૂબ મોટો હોય, તો તે દેશના અર્થતંત્ર માટે આર્થિક બોજો બની જાય છે.

 

૬. વિભાજનક્ષમતા અને સુવાહ્યતા (Divisibility and Portability)

નાના મૂલ્યોમાં વિભાજન: નાનામાં નાના વ્યવહારો કરવા માટે ચલણને નાના મૂલ્યોમાં (દા.ત. રૂપિયા અને પૈસા) વહેંચી શકાતું હોવું જોઈએ.

હેરફેરમાં સરળતા: ચલણ વજનમાં હલકું અને એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ લઈ જવામાં આસાન હોવું જોઈએ. આ જ કારણસર ધાતુના સિક્કાઓ કરતાં કાગળી ચલણ (Paper Money) વધુ પ્રચલિત બન્યું છે.

 

૭. આપોઆપ સંચાલન (Automatic Working)

ન્યૂનતમ દખલગીરી: વ્યવસ્થા એવી હોવી જોઈએ કે જે બજારના પરિબળો સાથે મહદઅંશે આપોઆપ સંતુલન સાધી લે. તેમાં સરકાર કે મધ્યસ્થ બેંકને વારંવાર કડક નિયંત્રણો લાવવાની કે બિનજરૂરી દખલ કરવાની જરૂર ન પડવી જોઈએ.

 

જે ચલણ વ્યવસ્થા દેશના આર્થિક વિકાસને વેગ આપે, સામાન્ય માણસનો વિશ્વાસ જાળવી રાખે અને રોજબરોજના આર્થિક વ્યવહારોને સરળ બનાવે, તેને જ ખરા અર્થમાં સંગીન ચલણ વ્યવસ્થા કહી શકાય.