ગુજરાત TAT (Teacher Aptitude Test) માટે શિક્ષણશાસ્ત્ર (Pedagogy) અને શૈક્ષણિક મનોવિજ્ઞાન 100+પ્રશ્નો

Kitchen Kit 0

 ગુજરાત TAT (Teacher Aptitude Test) પરીક્ષા માટે શિક્ષણશાસ્ત્ર (Pedagogy) અને શૈક્ષણિક મનોવિજ્ઞાન ખૂબ જ નિર્ણાયક વિષયો છે. અહીં ૧૦૦ થી વધુ મહત્વના પ્રશ્નો અને ઉત્તરો તૈયાર છે જે તમને પરીક્ષામાં મદદરૂપ થશે:

 

શિક્ષણશાસ્ત્ર (Pedagogy) અને શૈક્ષણિક મનોવિજ્ઞાન Short


૧. કેળવણીના સિદ્ધાંતો અને પાયા (Philosophical Foundations)

  1. કેળવણી એટલે શું? - બાળકની આંતરિક શક્તિઓનું પ્રગટીકરણ.
  2. 'કેળવણી એટલે માનવ અને સમાજનું નિર્માણ' - આ કોનું વિધાન છે? - ડો. રાધાકૃષ્ણન.
  3. ઋષિ પ્રણાલી અને ગુરુકુળ શિક્ષણના સમર્થક કોણ હતા? - રવીન્દ્રનાથ ટાગોર.
  4. 'નઈ તાલીમ' (બુનિયાદી શિક્ષણ) ના પ્રણેતા કોણ હતા? - મહાત્મા ગાંધી.
  5. ગાંધીજીની કેળવણીમાં '3H' એટલે શું? - Head (મસ્તક), Heart (હૃદય), Hand (હાથ).
  6. શિક્ષણ એ 'દ્વિમુખી પ્રક્રિયા' છે - આ કોણે કહ્યું? - જ્હોન એડમ્સ.
  7. શિક્ષણ એ 'ત્રિમુખી પ્રક્રિયા' છે - આ કોણે કહ્યું? - જ્હોન ડ્યુઈ.
  8. પ્રકૃતિવાદના પ્રણેતા કોણ ગણાય છે? - રુસો.
  9. 'એમિલ' પુસ્તકના લેખક કોણ છે? - રુસો.
  10. કયા વાદ મુજબ 'બાળક એ શિક્ષણનું કેન્દ્રબિંદુ' છે? - પ્રકૃતિવાદ.
  11. પ્રયોજનવાદના સમર્થક શિક્ષણશાસ્ત્રી કોણ છે? - જ્હોન ડ્યુઈ.
  12. 'દક્ષિણામૂર્તિ' સંસ્થાના સ્થાપક કોણ હતા? - ગિજુભાઈ બધેકા અને નાનાભાઈ ભટ્ટ.
  13. 'દિવાસ્વપ્ન' પુસ્તકના લેખક કોણ છે? - ગિજુભાઈ બધેકા.
  14. શાંતિનિકેતનની સ્થાપના કોણે કરી હતી? - રવીન્દ્રનાથ ટાગોર.
  15. શિક્ષણનો મુખ્ય હેતુ શું હોવો જોઈએ? - વિદ્યાર્થીનો સર્વાંગી વિકાસ.

 

૨. શૈક્ષણિક મનોવિજ્ઞાન (Educational Psychology)

 

  1. મનોવિજ્ઞાન એ શેનું વિજ્ઞાન છે? - વર્તનનું વિજ્ઞાન.
  2. બુદ્ધિ આંક (IQ) શોધવાનું સૂત્ર કોણે આપ્યું? - ટર્મન (વિલિયમ સ્ટર્ને પાયો નાખ્યો).
  3. IQ શોધવાનું સૂત્ર શું છે? - $IQ = \frac{MA (માનસિક વય)}{CA (શારીરિક વય)} \times 100$
  4. શાસ્ત્રીય અભિસંધાનનો પ્રયોગ કોણે કર્યો હતો? - ઈવાન પાવલોવ (કૂતરા પર).
  5. કારક અભિસંધાનનો પ્રયોગ કોણે કર્યો હતો? - બી. એફ. સ્કીનર (ઉંદર પર).
  6. પ્રયત્ન અને ભૂલ દ્વારા શિક્ષણનો સિદ્ધાંત કોણે આપ્યો? - થોર્નડાઈક (બિલાડી પર).
  7. આંતરસૂઝ દ્વારા શિક્ષણનો પ્રયોગ કોણે કર્યો? - કોહલર (ચિમ્પાન્ઝી પર).
  8. કોહલરના ચિમ્પાન્ઝીનું નામ શું હતું? - સુલતાન.
  9. વિકાસ એટલે શું? - ગુણાત્મક ફેરફાર.
  10. વૃદ્ધિ એટલે શું? - કોષીય ગુણાકાર અથવા શારીરિક વધારો.
  11. કઈ અવસ્થાને 'વંટોળ અને તોફાનની અવસ્થા' કહેવાય છે? - તરુણાવસ્થા.
  12. તરુણાવસ્થાનો સમયગાળો કયો ગણાય છે? - ૧૨ થી ૧૮ વર્ષ.
  13. વૈયક્તિક ભિન્નતાના મુખ્ય કારણો કયા છે? - વારસો અને પર્યાવરણ.
  14. બહુવિધ બુદ્ધિનો સિદ્ધાંત કોણે આપ્યો? - હોવર્ડ ગાર્ડનર.
  15. જ્ઞાનાત્મક વિકાસનો સિદ્ધાંત કોણે આપ્યો? - જીન પિયાજે.

 

૩. વર્ગવ્યવહાર અને મૂલ્યાંકન (Classroom Interaction & Evaluation)

 

  1. વર્ગખંડમાં પ્રત્યાયન કેવું હોવું જોઈએ? - દ્વિમાર્ગી અને અસરકારક.
  2. શિક્ષકનો સૌથી મોટો મિત્ર કોણ છે? - કાળું પાટિયું (Blackboard).
  3. 'ફલેન્ડર'ની પ્રયુક્તિ શેના માટે વપરાય છે? - વર્ગવ્યવહારના વિશ્લેષણ માટે.
  4. વર્ગખંડમાં શિસ્ત જાળવવાનો શ્રેષ્ઠ ઉપાય કયો? - અધ્યાપન કાર્યને રસપ્રદ બનાવવું.
  5. સતત અને સર્વગ્રાહી મૂલ્યાંકન (CCE) નો અર્થ શું? - શૈક્ષણિક અને સહ-શૈક્ષણિક પાસાઓનું માપન.
  6. રચનાત્મક મૂલ્યાંકન ક્યારે થાય છે? - શૈક્ષણિક સત્ર દરમિયાન સતત.
  7. સંકલિત (સત્રાંત) મૂલ્યાંકન ક્યારે થાય છે? - સત્રના અંતે.
  8. બ્લૂ પ્રિન્ટ (Blue Print) નો ઉપયોગ શેના માટે થાય છે? - પ્રશ્નપત્રના આયોજન માટે.
  9. માઈક્રો ટીચિંગના પ્રણેતા કોણ છે? - ડ્વાઈટ એલન.
  10. માઈક્રો ટીચિંગનો સમયગાળો સામાન્ય રીતે કેટલો હોય છે? - ૫ થી ૭ મિનિટ.
  11. નિદાનાત્મક કસોટી એટલે શું? - બાળકની નબળાઈ કે મુશ્કેલી જાણવા માટેની કસોટી.
  12. ઉપચારાત્મક કાર્ય એટલે શું? - મુશ્કેલીઓ જાણી તેને દૂર કરવા માટે કરવામાં આવતું શિક્ષણ.
  13. કેળવણીના ધ્યેયોનું વર્ગીકરણ કોણે આપ્યું? - બી. એસ. બ્લૂમ.
  14. બ્લૂમની ટેક્ષોનોમીના ત્રણ ક્ષેત્રો કયા છે? - જ્ઞાનાત્મક, ભાવાત્મક અને મનોશારીરિક.
  15. પ્રશ્ન પૂછવાની કળા કયા કૌશલ્ય સાથે જોડાયેલી છે? - પ્રશ્ન પ્રવાહિતા કૌશલ્ય.

 

૪. શિક્ષણ પદ્ધતિઓ (Teaching Methods)

 

  1. આગમન પદ્ધતિ એટલે શું? - ઉદાહરણ પરથી નિયમ તરફ જવું.
  2. નિગમન પદ્ધતિ એટલે શું? - નિયમ પરથી ઉદાહરણ તરફ જવું.
  3. ગણિત અને વ્યાકરણ શીખવવા માટે કઈ પદ્ધતિ શ્રેષ્ઠ છે? - આગમન-નિગમન પદ્ધતિ.
  4. પ્રોજેક્ટ પદ્ધતિના પ્રણેતા કોણ છે? - કિલપેટ્રિક.
  5. કિન્ડરગાર્ટન (Kindergarten) પદ્ધતિ કોણે આપી? - ફ્રોબેલ.
  6. મોન્ટેસોરી પદ્ધતિના પ્રણેતા કોણ? - મારિયા મોન્ટેસોરી.
  7. ડાલટન પ્લાન કોણે આપ્યો? - હેલન પાર્કહર્સ્ટ.
  8. ખેલપદ્ધતિ (Play-way Method) ના જનક કોણ? - કોલ્ડવેલ કુક.
  9. અન્વેષણ (Heuristic) પદ્ધતિના પ્રણેતા કોણ? - એચ. ઈ. આર્મસ્ટ્રોંગ.
  10. જ્ઞાત પરથી અજ્ઞાત તરફ એ શું છે? - શિક્ષણનું સૂત્ર.

 

૫. આર.ટી.ઈ. (RTE 2009) અને નીતિઓ

 

  1. RTE નું પૂરું નામ શું છે? - Right to Education (શિક્ષણનો અધિકાર).
  2. RTE એક્ટ ભારતમાં ક્યારથી અમલી બન્યો? - ૧ એપ્રિલ, ૨૦૧૦.
  3. RTE મુજબ કેટલા વર્ષના બાળકોને મફત શિક્ષણ અપાય છે? - ૬ થી ૧૪ વર્ષ.
  4. RTE ની કઈ કલમ મુજબ બાળકને શારીરિક શિક્ષા કરી શકાતી નથી? - કલમ ૧૭.
  5. પ્રાથમિક શાળામાં વિદ્યાર્થી-શિક્ષકનો ગુણોત્તર કેટલો હોવો જોઈએ? - ૩૦ : ૧.
  6. ઉચ્ચ પ્રાથમિક શાળામાં વિદ્યાર્થી-શિક્ષકનો ગુણોત્તર કેટલો હોવો જોઈએ? - ૩૫ : ૧.
  7. NCF નું પૂરું નામ શું છે? - National Curriculum Framework.
  8. છેલ્લો NCF ક્યારે જાહેર થયો હતો? - ૨૦૦૫ (હવે NEP 2020 મુજબ નવા ફ્રેમવર્ક આવી રહ્યા છે).
  9. NEP 2020 નું નવું માળખું કયું છે? - ૫ + ૩ + ૩ + ૪.
  10. NEP 2020 ના અધ્યક્ષ કોણ હતા? - ડો. કસ્તુરીરંગન.
  11. મધ્યાહન ભોજન યોજના (MDM) સૌપ્રથમ કયા રાજ્યમાં શરૂ થઈ હતી? - તમિલનાડુ.
  12. ગુજરાતમાં MDM ની શરૂઆત ક્યારે થઈ? - ૧૯૮૪ માં (માધવસિંહ સોલંકીના સમયમાં).
  13. બાળ અધિકારોની જાહેરાત કોણે કરી? - સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘ (UN) એ.
  14. રાષ્ટ્રીય શિક્ષક દિન ક્યારે ઉજવાય છે? - ૫ સપ્ટેમ્બર.
  15. વિશ્વ શિક્ષક દિન ક્યારે ઉજવાય છે? - ૫ ઓક્ટોબર.

 

૬. ટેકનોલોજી અને સંસ્થાઓ (ICT & Organizations)

 

  1. GCERT નું પૂરું નામ શું છે? - Gujarat Council of Educational Research and Training.
  2. GCERT નું વડું મથક ક્યાં આવેલું છે? - ગાંધીનગર.
  3. NCERT નું વડું મથક ક્યાં આવેલું છે? - નવી દિલ્હી.
  4. જી-શાલા (G-SHALA) નું પૂરું નામ શું છે? - Gujarat Student Holistic Adaptive Learning App.
  5. દીક્ષા (DIKSHA) પોર્ટલ શેના માટે છે? - શિક્ષકોના ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ માટે.
  6. BISAG નું પૂરું નામ શું છે? - Bhaskaracharya Institute for Space Applications and Geo-informatics.
  7. વર્ગખંડમાં વપરાતા સાધનોમાં OHP એટલે શું? - Overhead Projector.
  8. બાળકો માટેના 'વંદે ગુજરાત' ચેનલના પ્રસારણ ક્યાંથી થાય છે? - BISAG દ્વારા.
  9. નવી શિક્ષણ નીતિમાં કઈ ભાષા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે? - માતૃભાષા (ધોરણ ૫ સુધી).
  10. ICT નું પૂરું નામ શું છે? - Information and Communication Technology.

 

૭. મિશ્ર મહત્વના પ્રશ્નો

 

  1. બુદ્ધિના પિતા તરીકે કોણ ઓળખાય છે? - આલ્ફ્રેડ બિને.
  2. કિશોરાવસ્થામાં કઈ જરૂરિયાત સૌથી વધુ હોય છે? - સામાજિક માન્યતાની.
  3. પ્રેરણા એટલે શું? - પ્રવૃત્તિને ઉદીપ્ત કરનાર બળ.
  4. શિખવા માટેનું સૌથી મહત્વનું ઘટક કયું? - જિજ્ઞાસા કે શીખવાની ઈચ્છા.
  5. અભિપ્રેરણાના કેટલા પ્રકાર છે? - ૨ (આંતરિક અને બાહ્ય).
  6. 'બાલમંદિર' શબ્દ કોણે આપ્યો? - ગિજુભાઈ બધેકા.
  7. શીખવાની પ્રક્રિયામાં પ્લેટો (Plateau) એટલે શું? - શિક્ષણમાં આવતો સ્થગિતતાનો ગાળો.
  8. સ્મૃતિના ત્રણ તબક્કા કયા? - સંકેતાંકન, સંગ્રહ અને પુનઃપ્રાપ્તિ.
  9. વિસ્મૃતિ એટલે શું? - અગાઉ મેળવેલી માહિતી યાદ ન આવવી તે.
  10. સર્જનાત્મકતા એટલે શું? - નવું અને ઉપયોગી સર્જન કરવાની શક્તિ.
  11. વિકલાંગ બાળકો માટે શિક્ષણની કઈ પદ્ધતિ વપરાય છે? - સમાવેશી શિક્ષણ (Inclusive Education).
  12. બ્રેઈલ લિપિની શોધ કોણે કરી? - લુઈસ બ્રેઈલ.
  13. શાળા વ્યવસ્થાપન સમિતિ (SMC) ના અધ્યક્ષ કોણ હોય છે? - વાલી.
  14. SMC માં કેટલા ટકા મહિલાઓ હોવી અનિવાર્ય છે? - ૫૦%.
  15. SMC ની રચના કયા એક્ટ મુજબ થાય છે? - RTE 2009.
  16. બાળકનો પ્રથમ શિક્ષક કોણ છે? - માતા.
  17. બાળકની પ્રથમ શાળા કઈ છે? - ઘર/કુટુંબ.
  18. કઈ પદ્ધતિમાં 'કરતાં શીખવું' (Learning by doing) પર ભાર અપાય છે? - પ્રોજેક્ટ અને પ્રાયોગિક પદ્ધતિ.
  19. શિક્ષક માટે 'આદર્શવાચન' એટલે શું? - શિક્ષક દ્વારા થતું શુદ્ધ અને લયબદ્ધ વાચન.
  20. શિક્ષણનો ચાર્ટર એક્ટ ક્યારે આવ્યો હતો? - ૧૮૧૩ માં.
  21. યુનિવર્સિટી શિક્ષણ પંચ (૧૯૪૮) ના અધ્યક્ષ કોણ હતા? - ડો. સર્વપલ્લી રાધાકૃષ્ણન.
  22. કોઠારી પંચ (૧૯૬૪-૬૬) નું સૂત્ર શું હતું? - 'ભારતનું ભાગ્ય તેના ખંડખંડોમાં ઘડાઈ રહ્યું છે.'
  23. ઓપરેશન બ્લેક બોર્ડ (OBB) કઈ શિક્ષણ નીતિની દેન છે? - ૧૯૮૬ ની નીતિ.

 

 

Tags

Post a Comment

Post a Comment

Previous Post Next Post