કલરિંગ પેજ (ચિત્રમાં રંગ પૂરવા)રંગપૂરણી pdf|gujarati rangpurni pdf free download

મોડેલ સ્કૂલનો પરિચય વિસ્તારથી આપો.

 

મોડેલ સ્કૂલ (Model School) એ સરકાર દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલી એક મહત્વપૂર્ણ શૈક્ષણિક પહેલ છે, જેનો મુખ્ય હેતુ દરેક વિસ્તારમાં શિક્ષણના ઉચ્ચ માપદંડો (Benchmark of Excellence) સ્થાપિત કરવાનો અને ગ્રામીણ તેમજ શૈક્ષણિક રીતે પછાત વિસ્તારોના તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ પૂરું પાડવાનો છે.

 

મોડેલ સ્કૂલના ખ્યાલ, તેના પ્રકારો અને વિશેષતાઓ વિશેની વિસ્તૃત માહિતી નીચે મુજબ છે:

૧. મોડેલ સ્કૂલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ

સમાનતા અને ગુણવત્તા: શહેરી અને ગ્રામીણ વિસ્તારો વચ્ચે રહેલી શિક્ષણની ખાઈને દૂર કરવી અને ગામડાના પ્રતિભાશાળી બાળકોને પણ ખાનગી શાળાઓ જેવી કેન્દ્રીય વિદ્યાલય (Kendriya Vidyalaya) સ્તરની સુવિધાઓ આપવી.

સર્વાંગી વિકાસ: માત્ર પુસ્તકિયું જ્ઞાન જ નહીં, પરંતુ વિદ્યાર્થીઓનો શારીરિક, માનસિક, અને બૌદ્ધિક વિકાસ થાય તે માટેનું વાતાવરણ પૂરું પાડવું.

શૈક્ષણિક પછાતપણું દૂર કરવું: ખાસ કરીને એવા વિસ્તારો (Educationally Backward Blocks - EBBs) જ્યાં શિક્ષણનું સ્તર નીચું છે, ત્યાં મોડેલ સ્કૂલો સ્થાપીને શિક્ષણને પ્રોત્સાહન આપવું.

 

૨. ભારતમાં અને ગુજરાતમાં મોડેલ સ્કૂલના વિવિધ સ્વરૂપો

મોડેલ સ્કૂલના ખ્યાલને સાકાર કરવા અલગ-અલગ યોજનાઓ અમલમાં છે:

કેન્દ્ર સરકારની મોડેલ સ્કૂલ યોજના: આ યોજના હેઠળ દેશના શૈક્ષણિક રીતે પછાત બ્લોક (તાલુકાઓ) માં ધોરણ ૬ થી ૧૨ સુધીની શાળાઓ શરૂ કરવામાં આવી છે. ગુજરાત સરકારે પોતાની 'મોડેલ ડે સ્કૂલ' અને 'મોડેલ સ્કૂલ' યોજનાઓને મર્જ કરીને તેનું સંચાલન વધુ સુદૃઢ બનાવ્યું છે.

એકલવ્ય મોડેલ રેસિડેન્શિયલ સ્કૂલ (EMRS): આદિજાતિ(અનુસુચિત જનજાતિ/આદિવાસી) (ST) વિદ્યાર્થીઓ માટે આ ખાસ શાળાઓ છે, જે સંપૂર્ણપણે રહેણાંક (Residential) શાળાઓ છે. ગુજરાતમાં આદિવાસી વિસ્તારો (જેમ કે ડાંગ, તાપી, દાહોદ વગેરે) માં આ શાળાઓનું ખૂબ મોટું નેટવર્ક છે, જે આદિવાસી બાળકોના સર્વાંગી વિકાસ માટે પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે.

PM SHRI શાળાઓ: તાજેતરમાં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પીએમ શ્રી (PM Schools for Rising India) યોજના શરૂ કરવામાં આવી છે, જે અંતર્ગત વર્તમાન સરકારી શાળાઓને અપગ્રેડ કરીને 'મોડેલ સ્કૂલ' તરીકે વિકસાવવામાં આવી રહી છે.

જ્ઞાન શક્તિ અને જ્ઞાન સેતુ શાળાઓ (ગુજરાત): ગુજરાત સરકારે મેરીટ ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ માટે આવી વિશેષ મોડેલ/રેસિડેન્શિયલ શાળાઓ શરૂ કરી છે.

 

૩. મોડેલ સ્કૂલની મુખ્ય વિશેષતાઓ અને સુવિધાઓ

સામાન્ય સરકારી શાળાઓની સરખામણીમાં મોડેલ શાળાઓમાં નીચે મુજબની અત્યાધુનિક સુવિધાઓ જોવા મળે છે:

આધુનિક ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર: વિશાળ અને હવા-ઉજાસવાળા ક્લાસરૂમ, સ્માર્ટ ક્લાસ (ડિજિટલ બોર્ડ સાથે) અને મલ્ટીમીડિયા સુવિધાઓ.

લેબોરેટરી અને લાઈબ્રેરી: વિજ્ઞાનના પ્રયોગો માટે સાયન્સ લેબ, કોમ્પ્યુટર શિક્ષણ માટે આધુનિક કોમ્પ્યુટર લેબ અને વિવિધ પુસ્તકો, મેગેઝીન ધરાવતી સમૃદ્ધ લાઈબ્રેરી.

રમતગમત અને કલા: બાળકો માટે રમતગમતનું મોટું મેદાન (Sports Ground), સ્પોર્ટ્સ રૂમ, કળા, સંગીત અને હસ્તકલાના પ્રોત્સાહન માટેની ખાસ સુવિધાઓ.

શૈક્ષણિક માધ્યમ: આ શાળાઓમાં મોટેભાગે અંગ્રેજી અને પ્રાદેશિક (ગુજરાતી) એમ બંને માધ્યમમાં શિક્ષણ આપવાની વ્યવસ્થા હોય છે.

સુરક્ષા અને અન્ય સગવડો: પીવાના શુદ્ધ પાણીની વ્યવસ્થા, અલગ ટોઇલેટ બ્લોક્સ, દિવ્યાંગ વિદ્યાર્થીઓ માટે ખાસ લિફ્ટ કે રેમ્પની સુવિધા.

 

૪. પ્રવેશ પ્રક્રિયા (Admission Process)

મોડેલ સ્કૂલોમાં પ્રવેશ માટે મોટેભાગે સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષા અથવા મેરીટ પદ્ધતિનો ઉપયોગ થાય છે:

મોટાભાગની મોડેલ શાળાઓ કે રેસિડેન્શિયલ શાળાઓ (જેમ કે EMRS કે જ્ઞાન સેતુ સ્કોલરશીપ શાળાઓ) માં ધોરણ ૬ માં પ્રવેશ મેળવવા માટે વિદ્યાર્થીઓએ કોમન એન્ટ્રન્સ ટેસ્ટ (CET - Common Entrance Test) આપવાની હોય છે.

સરકારી શાળાઓમાં ધોરણ ૧ થી ૫ નો અભ્યાસ પૂર્ણ કરનાર વિદ્યાર્થીઓ આ પ્રવેશ પરીક્ષા આપી શકે છે અને મેરીટના આધારે તેમને વિનામૂલ્યે ઉચ્ચ સ્તરનું શિક્ષણ મળે છે.

 

મોડેલ સ્કૂલ એ સમાજના છેવાડાના અને તેજસ્વી બાળકો માટે એક વરદાન સમાન છે. તે માત્ર એક ઈમારત નથી, પરંતુ એક એવું શૈક્ષણિક વાતાવરણ છે જે બાળકોને ૨૧મી સદીના પડકારો માટે તૈયાર કરે છે અને તેમના ઉજ્જવળ ભવિષ્યનો પાયો નાખે છે.